Proljeće donosi rast - ali i bolesti: na šta farmeri često zaborave?

Greška sa proljećem jeste ta što ga farmeri često poistovećuju sa rastom, ali ne i kao period povećanog rizika. Upravo u proljećnom vremenskom okviru (april i maj mjesec) često se zaboravi na neke, nekada ozbiljne, zdravstvene probleme u stadu.

U nastavku donosimo koji su to problemi, te kako se mogu preduprijediti.

1. Nagla promjena ishrane - skriveni uzrok problema


Ishrana u proljeće jedan je od okidača kada je u pitanju pojava proljećnih bolesti kod stoke. Naročito se problemi sreću u ekstenzivnom, pašnjačkom sistemu. Ovdje je glavni razlog brza te neprilagođena zamjena hraniva, gdje se sa sijena nepažljivo prelazi na ispašu.

Mladi pašnjaci:

• bogati su proteinima
• sadrže puno vode
• imaju nizak sadržaj vlakana

Ovo pogoduje razvoju brojnih gastrointestinalnih problema, a u praksi prednjače:

• Timpanija (nadun)
• Dijareja (disbalans mikroflore)

Usled ovih oboljenja dolazi neminovno i do smanjenog apetita koji vodi u manju produktivnost. Smanjenje proizvodnje mlijeka i smanjeni dnevni prirasti u tovu - najočiglednija je pojava koja se može vidjeti na terenu. Tu su još i pad u tjelesnoj kondiciji, te smanjen opšti imunitet.

Rešenja:

• Postepeno uvođenje ispaše - prelazak sa zimskog načina hranjenja na sistem ispaše mora biti postepen. To znači da se životinje odnosno njihov digestivni sistem mora prilagoditi novim hranivima. Dvonedjeljni do tronedjeljni prelaz praktični je vremenski okvir koji bi trebalo ispoštovati kako bi se prešlo na potpunu proljećnu ispašu (minimum).
  Postepeni prelazak životinja sa zimske na proljećnu ishranu podrazumijeva da životinje prvih dana treba izvoditi na nekoliko sati, a svakim danom produžavati njihov boravak na pašnjacima i livadama.
• Dopuna sijenom prije izlaska - još jedan provjeren korak u kontroli pojave timpanije i ostalih digestivnih problema odnosi se na miješanje kabastih hraniva. Kako bi se spriječilo negativno djelovanje pašnjaka na burag i varenje, preporuka je da se životinjama prije samog izlaska obezbijedi manja količina sijena ili slame. To je u prosjeku oko 0,5 kg za ovce ili 2,5 - 3 kg za krave (orjentaciono).

Minimalni sadržaj sirovih vlakana u obroku (efektivna vlakna) ključan je za stabilan rad buraga i prevenciju naduna.

2. Nedostatak minerala - tihi neprijatelj proljeća

Tokom cijelog proljećnog perioda, a naročito u njegovoj prvoj polovini uobičajen je deficit pojedinih minerala. Mlada, zelena trava na prvi pogled izgleda savršeno, i neočekivano je da se baš u ovom peirodu javlja deficit ključnih mineralnih materija.

Međutim, dešava se, i to često. Razlog ne mora nužno biti nedostatak minerala, već njihov disbalans u biljkama. I tada se javlja antagonizam (tzv. takmičenje) gdje jedan mineralni element otežava apsorpciju drugog.

Pašna tetanija

Najčešći problem koji se javlja u proljeće odnosi se na previsoke koncentracije kalijuma (K). Ovaj mineral u velikim količinama sprečava normalno usvajanje magnezijuma, a kako proljećna trava obiluje kalijumom odnos K:Mg zna da bude i 3:1 u odnosu na optimalni.

Rezultat koji se javlja jeste hipomagnezijemija (manjak magnezijuma u krvi), sa simptomima poput:

• grčevi mišića
• nepokretnost životinje
• stegnut vrat
• nemogućnost pomijeranja djelova tijela

Drugi disbalansi minerala specifični za proljećni period rijetki su, a nemaju niti tako drastičan tok kao kod hipomagnezijemije.

Rešenje:

• 30–60 g MgO (magnezijum oksid) po kravi dnevno u rizičnom periodu
• ili koristiti blokove soli obogaćene magnezijumom

3. Sezona parazita počinje

I dok je zimi prisustvo parazita minimalno, ono s proljeća doživljava svoj vrhunac. Naročito povremeni kišni periodi pogoduju njihovom razvoju, što sve povećava rizik od parazitoza.

U proljeće može doći do razvoja:

• unutrašnjih parazita (digestivni)
• spoljašnjih parazita (krpelji, vaši)

Takođe, može biti prisutna kombinacija i jednih i drugih, što je najgori scenario. Paraziti su nepoželjni iz više razloga, a prevashodno jer:

• smanjuju otpornost organizma na infekcije
• vrše supresiju rasta i produktivnosti kod grla
• mogu biti i prenosioci ozbiljnih zaraznih oboljenja

Problem sa pašnjačkom i proljećnom ispašom odnosi se na izostanak dehelmintizacije (životinje prenose na pašnjak parazite, oni se umnožavaju i inficiraju zdrave jedinke) i neuređene pašnjake (nedovoljno drenirani tereni, što omogućava parazitima da se razvijaju u većem broju).

Rešenje je u:

• preventivnom kupanju životinja (pročitajte više u tekstu - Proljećno kupanje stoke protiv parazita)
• kontroli pašnjaka
• kontroli stada prije ispaše
  
  
  

4. Velika vlažnost i problemi sa papcima

Još jedna opasnost koja vreba u proljeće odnosi se na vlagu. Naime, povećana vlažnost usled kiša i otapanja snijega (na višim terenima) često znači i veće probleme sa papcima.

Papci su osjetljivi na vlagu, a posebno u sadejstvu sa:

• toplotom
• povećanom aktivnosti parazita
• promijenjenom ishranom
• mekšim terenima (zemljištem)

Glavni problemi koji se javljaju kod životinja su:

• infekcije (trulež papaka)
• teže kretanje - manji unos hrane

Rešenja:

• Izbjegavati vlažne pašnjake: najbitnije je da se izbjegavaju vlažni tereni. Treba ograničiti i ranu jutarnju ispašu u prema potrebi.
• Kontrola i njega papaka: papke bi trebalo provjeravati na sedmičnom nivou (najbolje), a tretiranje bakar-sulfatom (CuSO4) ili specijalnim preventivnim sredstvom može biti dobra strategija na terenima na kojima su se već javljali problemi.
• Rotacija ispaše: rotiranje stoke na pašnjacima važi za jednu od dobrih mjera u sprečavanju problema sa papcima. Sama za sebe nije toliko efikasna, ali je dobra dopuna cjelokupnog strategiji.
  
  
  

Proljeće na farmi ne donosi samo novu travu i bolju ishranu - donosi i nove rizike. Upravo u ovom periodu prave se greške koje kasnije farmera koštaju kroz pad proizvodnje, bolesti i dodatne troškove.

Najčešći problem jeste brzina prelaska, iz zime u proljeće, iz sijena na pašnjak. A životinje ne trpe nagle promjene.

Zato je ključ uspješne proljećne sezone u tri stvari:

• postepen prelazak na ispašu
• kontrola minerala i zdravlja
• praćenje stanja pašnjaka i životinja