Durok - karakteristike, proizvodnja i uzgoj
Durok je rasa intenzivnog pravca proizvodnje sa jasno izraženim i definisanim proizvodnim kapacitetima. Odlikuje je miran temperament, brz prirast i odličan kvalitet mesa.
Porijeklo rase Durok
Durok je rasa nastala između 1822. i 1877. godine u Sjedinjenim Državama. Na početku se zvala Durok-Džerzi, jer se njen nastanak veže između ostalog i za Džerzi rasu svinja.
Osnovne grupe koje su doprinijele stvaranju ove rase bile su:
- Old Duroc — crveni tip svinja nastao u Njujorku
- spomenuta Jersey Red iz Nju Džerzija
- te po nekim izvorima uticaji sličnih crvenih svinja iz Konektikata ili Vermonta
Prvobitno u regionu oko Njujorka, rasa se vrlo brzo proširila na čitavu državu i do početka 20. vijeka bila dominantna rasa svinja u SAD-u.
Durok je formalno priznata kao rasa 1883. godine, a iste godine osnovano je American Duroc-Jersey Association - prvo udruženje za Durok rasu. Od tada Durok gotovo da preuzima primat na američkom kontinentu, postaje glavna terminalna rasa u ukrštanjima gdje doprinosi boljem prirastu i kvalitetnijem mesu.
Takođe, počinje i masovan izvoz u druge predjele svijeta, a danas je rasa Durok jedna od važnijih rasa svinja u Kanadi, Meksiku, Njemačkoj, Holandiji i Brazilu.
Eksterijerne osobine Durok rase
Boja
Boja dlake kod Durok rase je u osnovi crvena, a često "naginje" i prema drugim nijansama ove boje:
- svijetlo crvena
- zlatno-crvena
- tamno crvena
- boja mahagoni
Poželjna je jednoličnost boje, s tim da nije velika mana niti prisustvo bijelih ili crnih "fleka", ukoliko nisu izražene. Dakle, prisustvo manjih svijetlih mrlja na papcima i donjem dijelu tijela može se tolerisati, dok se prisustvo većih šara smatra greškom u tipu rase.
Koža kod Duroka je elastična, srednje debljine. Prekrivena je rijetkom, ali čvrstom i jakom dlakom - jedan od razloga zbog kojih je rasa i otporna. Dlaka je prilično ravna, kovrdžava dlaka može ukazivati na moguća ukrštanja sa drugim rasama. Ipak, treba imati u vidu da se sa godinama dlaka sve više uvija, te kod starijih primjeraka može biti prirodna osobina.
Tjelesne odlike
Glava je manje veličine, blago izdužena, ravnog profila. U odnosu na cijelo tijelo izgleda dosta mala naročito kada se uporedi sa drugim svinjama. Rilica je jako dobro razvijena te ukazuje na dobar apetit rase. Uši su jedna od tipičnih odlika rase:
- srednje velike polu-loptaste
- viseće, usmjerene naprijed
- često djelimično prekrivaju oči
Položaj ušiju čest je pokazatelj temperamenta kod svinje, a položaji kao kod Duroka ukazuju na miran temperament i otpornost na stres.
Noge su kratke, jake i mesnate. Podjednako su dobro razvijene i prednje i zadnje, stim što su butevi više mišićno uvezani, sa mišićima spuštenim do skočnog zgloba.
Leđa su ravna, ponekad blago konkavna (savijena put gore). Trebalo bi obratiti pažnju na početak savijanja leđa prema gore - od ramena nije znak za uzbunu, dok je ranije zakrivaljavanje često znak lošeg odgoja. Inače, Durok rasu odlikuju široka leđa i dosta ujednačen oblik koji prati cijelu dužinu tijela.
Na donjoj liniji stomaka smatra se obaveznim prisustvo 12 (idealno 14) sisa.
Reprodukcija
Reprodukcija se kod Duroka posebno ne ističe, jer su problemi u odnosu na neke druge rase svinja - manje uočljivi. Međutim, sama reproduktivna sposobnost rase slabije je izražena. Za nabrajanje određenih reproduktivnih osobina - idemo redom po kategorijama.
Nerastovi
Durok spada u rane rase po stepenu polnog sazrijevanja. Kada se radi o mužjacima, kao i kod drugih rasa, polna zrelost se postiže nešto kasnije u odnosu na ženke.
Konkretno za Durok rasu, priplodna sposobnost kod mužjaka javlja se sa 10 mjeseci. Najbolje je ipak sačekati godinu dana, odnosno 13 mjeseci za najbolje rezultate u reprodukciji.
Studije pokazuju da neki reproduktivni parametri nerastova Durok rase (broj živorođene prasadi, na primjer) mogu biti niži u odnosu na Pijetrena. Međutim, sa druge strane ista studija* pokazuje nižu stopu mortaliteta novorođene prasadi kod Duroka što djelimično kompenzuje navedeni nedostatak.
Reproduktivno najbolji potencijal nerast ove rase ima u uzrastu od 13 mjeseci pa sve do 3,5, maksimalno 4,5 godine.
Nazimice
Nazimice generalno znatno ranije dostižu polnu zrelost. Tako je i sa svakom rasom svinja, pa i sa Durok rasom. Polna zrelost se javlja već sa 6-8 mjeseci, slično kao kod ostalih rasa intenzivnog usmjerenja. Pripust se vrši sa optimalnom tjelesnom masom koja iznosi 130 - 150 kg (idealno 140 kg). U pravilnim uslovima odgoja to bi trebao da bude vremenski okvir kraja 7. odnosno početka 8. mjeseca života nazimice.
Broj prasadi u leglu nije naročito izražen kod ove rase, jer se radi o mesnatom tipu svinja. Kod ove rase akcenat je stavljen na visoke priraste, na bolju konverziju hrane, na kvalitet dobijenog mesa i dobre zdravstvene parametre.
Naročito stroga selekcija na dobijanje velikih količina mišićnih partija imala je negativnu korelaciju sa reprodukcijom, što je u konačnom genetski smanjilo broj prasadi u leglu Duroka. Danas je prosječan broj prasadi u jednom prasenju često ispod 10, varirajući od 8 pa do 12. Rijetki su slučajevi da Durok krmača može dati preko 11 prasadi, a genetske linije za visoku plodnost često imaju smanjen kapacitet za vrhunske priraste.
Prasad
Prasad kod Duroka odbijaju se sa 3-5 nedjelja uzrasta, a kod čistokrvnih zapata odvajanje po polovima sa 3-4 nedjelje. Preventiva je to koja se odnosi na sprečavanje neželjenog parenja kako u srodstvu, tako i šire. Prasad Durok rase su izuzetno vitalna, vrlo brzo napreduju i imaju dobar apetit, pa odbijanje nije veliki problem.
Prasad su prilično otporna na stres, a sve to rezultira nešto većim brojem (preživljene) odbijene prasadi u odnosu na druge rase svinja.
Proizvodne osobine
Proizvodnja mesa
Durok je rasa prevashodno stvorena za proizvodnju velikih količina "čistog" mesa, sa malim procentom masnoće. Iza ovoga stoji genetička osnova rase koja se bazira na maksimalnoj hipertrofiji mišića, odličnom korišćenju hraniva i vrlo dobrim apetitom.
Durok kao tovna rasa daje iznenađujuće dobre rezultate i što se tiče količine, ali i što se tiče kvaliteta mesa. Mali je procenat BMV kod svinja (blijedo, meko i vodenasto meso). Takođe, Durok je prilično otporan na stres, pa količina ali i kvalitet mesa čak i u ekstenzivnim uslovima neće podbaciti.
U intenzivnim sistemima tova završne tjelesne mase tovljenika kreću se do 110 kg u trajanju od 90 dana. Randman mesa je izuzetno visok i može ići čak do 85% u boljim uslovima odgoja, a udio masnoće biti čak i ispod 25%.
Sastav mesa sličan je kao i kod drugih intenzivnih rasa. Međutim, kod ove rase izražena je mramornost (protkanost mesa masnoćom). Tako je jedno novije istraživanje João Carlos Rodrigues Dos Santos-a i sar. (2023.)* utvrdilo veći stepen mramornosti kod Duroka (100% čistokrvni tovljenici) u odnosu na meleze Duroka i drugih komercijalnih rasa (5% i 50% udjela krvi Durok rase).
Laktacija
Krmače rase Durok imaju izražen majčinski instinkt, a sem toga i vrlu dobru proizvodnju mlijeka. Iako ne daju pretjerano velika legla, količina mlijeka kod krmača je sasvim zadovoljavajuća za odgoj 8-10 prasadi, bez problema.
Krmače često ne pokazuju izražene metaboličke probleme u laktacionom periodu, mada se u lošijim uslovima držanja mogu javiti metritis, a nekada i problemi sa vimenom.
Prirast prasadi
Jedno veliko istraživanje u susednoj Hrvatskoj*** pokazalo je najbolje rezultate prirasta kod Duroka. Poređenje je bilo sa drugim intenzivnim rasama (Landras, Veliki Jorkšir, Pijetren). Rezultati su pokazali da je najveći prirast bio kod Durok prasadi (prosječno 583 g), u poređenju sa melezima Landras x Veliki Jorkšir (532 g), Veliki Jorkšir x Landras (529 g), a najmanji kod Pijetrena (519 g).
Treba napomenuti da ovakva istraživanja, velikog obima, uključuju različite linije prasadi, često obuhvataju različite regije, a samim tim i različite uslove držanja. Sve to dovodi do obimnih, u praksi veoma dobrih, ali ne baš indikativnih rezultata.
Prosječni prirasti čistokrvnih, kvalitetnih prasadi, u odličnim uslovima uzgoja mogu ići od 700 do čak 900 g na dan. Rezultat je to prevashodno genetike, zatim i dobre ishrane. Uslovi držanja i praćenje trendova koji se tiču smještaja imaju takođe presudan uticaj.
Ishrana Durok rase
Ishrana zajedno sa genetikom igra presudnu ulogu u rentabilnosti kako tovnog tako i priplodnog svinjarstva. Durok rasa ima neke specifičnosti koje je, u dijelu ishrane, odvajaju od brojnih drugih svinja. Prije svega tu su veći i kvalitetniji prirasti koji zahtijevaju bolji odnos aminokiselina, zatim visoka iskoristivost hraniva što može potencijalno smanjiti trošove ukoliko se pametno iskoristi.
Opšte karakteristike u ishrani Duroka bi bile:
- dobar apetit rase
- stabilan unos hrane
- visoka efikasnost iskorišćavanja hraniva
- manja osjetljivost na promjene u obrocima
Sve ovo predstavlja potencijalne izazove čijim se savladavanjem postiže rentabilan uzgoj rase.
Ishrana prasadi Durok rase
Ishrana Durok prasadi u prvih 48 sati treba da se bazira na kolostrumu, a nakon toga na majčinom mlijeku. Iako dosta tolerantna na stres, za odbijanje prasadi treba sačekati optimalan rok. To je u praksi najčešće 3-4 nedjelje, stim da treba pratiti stanje na terenu. Ukoliko su prasad dobro napredna mogu se odlučiti već sa 21 dan uzrasta, uz postepeni prelazak na zamjensku ishranu.
Zamjenska ishrana treba da uključuje standardno uvođenje predstartera (najčešće u uzrastu 7-25 dana starosti).
Durok prasad dobro reaguje na postepeni prelaz sa majčinog mlijeka, uz manji stres pri odbiću u odnosu na mnoge druge rase.
Ishrana nazimica i mladih nerastova
Ishrana u ovom periodu obezbjeđuje stabilizaciju u digestivnom traktu dovodeći do maksimalnog ispoljavanja genetičke osnove Durok rase. Proteini se smanjuju, energija treba da bude umjerena (u zavisnosti od tipa pravca - tov ili dalji uzgoj), a glavni minerali su kalcijum i fosfor te njihov odnos.
Ishrana krmača i odraslih nerastova treba da bude prilagođena uzrastu i u skladu sa opštim pravilima ishrane kod svinja. Jedna zanimljivost kod tovljenika Durok rase jeste intramuskularna mast. Ona se najaktivnije stvara u periodu od 60. dana pa do završetka tova pa bi ishrani u tom periodu trebalo posvetiti dodatnu pažnju (za maksimalizaciju kvaliteta mesa!).
Zdravstvena otpornost i slabosti
Otpornost na stres i prilagodljivost
Durok je rasa generalno dobre otpornosti na različite ambijentalne uslove. Baš kao i kod specijalizovanih mesnatih rasa krava (Aberdin-angus, Hereford i druge) genetički se javlja jako izražena odlika rase za adaptaciju. Ova otpornost doprinosi stabilnijem rastu i smanjenju incidenta stresa-posredovanih problema u toku tova i prije klanja. Najveća opasnost (PSE) velikim dijelom se zaobilazi, a najveća praktična vrijednost jeste u mogućnosti držanja rase u polu-ekstenzivnim uslovima.
Imunitet i opšte zdravstveno stanje
Imunitet kod svinja igra itekako bitnu ulogu. Bez dobrog imuniteta nema dobre proizvodnje tovljenika, a upravo Durok i generalno Jorkšir pokazuju bolju otpornost na gotovo sve kliničke i subkliničke bolesti na farmama.
Uz dobru njegu i vakcinaciju svinje rase Durok mogu biti izuzetno otporne u dobrim, ali i nešto ekstenzivnijim uslovima.
| Aspekt | Ocjena | Komentar |
|---|---|---|
| Otpornost na stres | ●●●●○ | Izraženo bolja otpornost na stres u odnosu na mnoge mesnate linije; stres i dalje može uticati na pH i kvalitet mesa u lošim uslovima. |
| Opšta otpornost / imunitet | ●●●○○ | Dobar bazni imunitet uz korektnu biosigurnost i vakcinaciju; nema specifično izraženu „imunu prednost“, ali je stabilna rasa. |
| Respiratorni sistem | ●●●○○ | Umjerena osjetljivost na lošu ventilaciju i visoku vlagu; u dobrim mikroklimatskim uslovima bez većih problema. |
| Noge | ●●●○○ | Snažna muskulatura zahtijeva kvalitetnu podlogu; problemi se javljaju uglavnom kod lošeg smještaja i prevelike mase. |
| Genetska otpornost (resilience) | ●●●●○ | Naučna istraživanja potvrđuju postojanje genetskih markera otpornosti i dobre adaptivne sposobnosti kod Durok populacija. |
Genetska otpornost i evolucija "resilience" osobina
Naučna istraživanja pokazuju da se kod komercijalnih Durok linija može identifikovati nasledna otpornost (resilience) — tj. sposobnost svinje da se brzo vrati u normalu nakon stresa ili bolesti. GWAS studije sa Durok populacijama ukazuju na to da su određeni geni povezani sa imunitetom, metabolizmom i stresnim reakcijama, što može pružiti osnovu za selektivno poboljšanje ove otpornosti u budućem uzgoju.
Ovo znači da genetska selekcija može dodatno pojačati otpornost rase kroz ciljanje specifičnih genetskih markera.
Ukrštanja
I dok je uzgoj čistokrve rase svinja Durok pretežno napušten u modernom svinjarstvu, ukrštanje sa Durok rasom je nezaobilazno. Durok se u raznim programima uključuje kao terminalna rasa zbog:
- odličnog prirasta
- dobre konverzije hrane
- visokog kvaliteta mesa
Zlatni standard u Evropi jeste trostruko terminalno ukrštanje, gdje je uključena i Durok rasa. Ono obezbjeđuje:
- maksimalni heterozis
- odličnu plodnost majke
- vrhunske tovne rezultate potomstva
- uniformnu prasad
Vizuelni primjer ukrštanja Duroka kao terminalne rase
Prednosti i nedostaci Durok rase
| Prednosti | Nedostaci |
|---|---|
| Visok prirast | Slabija plodnost |
| Kvalitet mesa | Viša cijena priploda |
| Dobra otpornost | Manje leglo |
Zaključak
Durok je američka, mesnata rasa svinja koju odlikuje izuzetan kvalitet mesa. Ima i odlične produktivne osobine vezane za meso, ali ne i za plodnost. Upravo najviše zbog svoje slabije plodnosti se koristi kao terminalna rasa u svinjarstvu. Po nekima njen potencijal nije u potpunosti iskorišćen, pa tako rasa nije stekla zasluženu popularnost.
Ipak, treba istaknuti da se Durok danas često koristi kao "očinska linija" u mnogim programima dobijanja meleza specijalizovanih za tov. Jer dobijanje što boljeg i kvantitativno zadovoljavajućeg rezultata bez Durok rase (u ekstenzivnijim uslovima) teško da može biti. Postoje i druge mesnate rase, međutim Durok je zaista - jedna od najboljih.
