Aberdin Angus - karakteristike, proizvodnja, uzgoj 

Porijeklo Angusa

Aberdin Angus (ili samo Angus) rasa vodi porijeklo iz sjeveroistočne Škotske, iz pokrajina Aberdinšir i Angus, po kojima je i dobila ime. Radi se o jednoj od najboljih tovih rasa krava s počecima selekcije koji sežu u 19. vijek.

Nastanak rase

Osnovu današnje Angus rase čine autohtona, crna goveda Škotske. Iako se selekcijom pokušavala stvoriti već u 1700-im godinama, tek na početku 19. vijeka počinje intenzivnija selekcija ove rase. Uzgajivači počinju da biraju najkvalitetnije jedinke, a akcenat se daje osobinama kao što su:

• bezrožnost (lakše rukovanje)
• dobra mesnatost
• otpornost na surovu klimu
• kvalitet mesa
  
  

Formiranje standarda rase

Angus kao rasa počinje da se formira početkom 1800-ih, a prva matična knjiga (herdbook) osniva se 1862. godine. Nešto kasnije osnovano je i udruženje uzgajivača Aberdin Angusa, što je omogućilo kontrolu porijekla, dodatnu standardizaciju i širenje rase u druge regione.

Izvoz Angusa

Gotovo odmah po standardizaciji rase počeo je izvoz Aberdin Angusa u druge države. Među prvima to su bile:

• Sjedinjene Američke Države
• Kanada
• Australija
• Južnu Amerika

Kasnije, Aberdin Angus izvozi se i u druge države, a danas predstavlja jednu od najvažnijih tovnih rasa goveda, globalno gledano.

Eksterijerne osobine Aberdin Angusa

Eksterijer Angus goveda odlikuje snažna građa tijela, srednje veličine. Inače, tijelo je kompaktno, skladno građeno i prilagođeno kako ekstenzivnom tako i intenzivnom tovu.

Tjelesni okvir i konstitucija

Aberdin Angus rasa spada u srednje tešku kategoriju tovnih goveda (poput Hereforda, na primjer). Sa druge strane, za razliku od Šarolea ili Limuzina, kod Angusa možemo uočiti kompaktniji i dublji trup, i naravno - bolji kvalitet mesa.

Glavne eksterijerne osobine Angusa su:

• široka i duboka prsa
• dobro razvijena leđa i slabine
• izražena mišićavost, posebno u predjelu buta
• zaobljene linije tijela (bez oštrih prelaza)

Uz to, konstitucija je čvrsta i robusna, ali nije gruba. Ovo omogućava kombinaciju koja se ispoljava:

• visokim dnevnim prirastima čak i uz nešto ekstremnije uslove okoline
• brzim dobijanjem na težini, uz zadržavanje dobrog opšteg zdravlja
• visokim randmanom mesa
  
  

Glava i vrat

Glava kod Angusa je kratka i prilično mala (što je odlika gotovo svih tovnih rasa). Čelo je široko, dobro izraženo, bez rogova. Inače, bezrožnost Aberdin Angus rase genetski je uslovljena.

Vrat je kratak i snažan, dobro povezan sa trupom.

Ramena

Ramena su dobro razvijena i duboka, bez izraženih kostiju. Čvrsto su vezana sa trupom, a odaju utisak visoke mišićavosti i popunjenosti.

Savjet: Kod kvalitetnih grla ramena ne smiju biti gruba niti izdvojena, već skladno uklopljena u liniju tijela.

Boja

Vjerovatno najprepoznatljivija odlika Angusa jeste crna boja. To je dominantna boja ove rase, pa ipak treba spomenuti i crvenu (može naginjati ka riđoj) koja je recesivna varijanta boje.

Dlaka je kratka i gusta, kod dobro odgojenih grla i sjajna. Crna boja dlake ima i jednu praktičnu korist - štiti životinju od UV zračenja.

Reprodukcija

Reproduktivne osobine predstavljaju jednu od najznačajnijih prednosti Aberdin Angus rase u odnosu na druge rase. Angus se odlikuje visokom plodnošću, lakim teljenjima i ranom polnom zrelošću. Zahvaljujući tim osobinama, Angus je posebno pogodan za ekstenzivne i poluintenzivne sisteme uzgoja, jer omogućava pouzdanu reprodukciju uz manja ulaganja i smanjene zahtjeve za intenzivnim nadzorom.

Polna zrelost

Grla Aberdin Angus rase ulaze dosta radno u priplod. Ipak, treba razlikovati:

• biološku zrelost od
• proizvodne (uzgojne) spremnosti za priplod

Ranija biološka zrelost, a samim tim i proizvodna spremnost životinje za parenje nosi sa sobom brojne prednosti, kao što su:

• ranije uključivanje u priplod
• veći produktivni vijek životinje
• brži obrt sredstava

Polna zrelost kod bikova

Bikovi Angus rase dostižu polnu zrelost vrlo rano. Biološka polna zrelost javlja se već sa 10 - 12 mjeseci. Za rasplod se bikovi koriste tek sa:

• 12 - 15 mjeseci

Razloga za kasniji pripust ima više, ali glavni su:

• bolji kvalitet sperme
• stabilniji libido
• manji rizik od povreda i lošeg oplodnog učinka

Polna zrelost kod junica

Kod junica je pojava puberteta još ranije izražena u odnosu na bikove. Smatra se da će prvi estrus junica Angus rase doživjeti već u uzrastu od:

• 7-10 mjeseci

Ipak, to ne znači da se tada i koristi u rasplodu. Najčešće se čeka da junica dostigne minimalno 60% tjelesne mase odrasle krave, što je kod ove rase najčešće period od 14-16 mjeseci.

Opšte reproduktivne prednosti rase

Aberdin Angus se ističe po:

• visokoj plodnosti
• dobrom procentu oplodnje
• lakim teljenjima (mala porođajna masa teladi)
• izraženom majčinskom instinktu
  
  

Proizvodne osobine

Najizraženija osobina Aberdin Angusa jeste kvalitet mesa uz vrlo dobre priraste. Ako uz to uzmemo i vrlo dobro zdravlje te odličnu otpornost - onda je jasan značaj Angusa u savremenoj govedarskoj proizvodnji.

Proizvodnja mesa

U proizvodnji kvalitetnog mesa Angus gotovo da je bez premca. Postoje i srodne rase poput Herefroda, Salera ili Šorthorna, međutim po mnogima je Aberdin Angus rasa broj 1.

Glavne osobine Angusa u proizvodnji mesa su sledeće:

• visok randman trupa, 60-65%
• izražena mramornost mesa
• ravnomjerna i umjerena pokrivenost potkožnim masnim tkivom

Mramoriranost kod mesa Angus rase daje mu bolji tržišni plasman i veću cijenu. Naročito se izdvajaju SAD i tržište Japana gdje je meso Angusa posebno na cijeni.

Laktacija

Još jedna od osobina koja se često zanemaruje jeste mlječnost Angusa. Iako je to rasa prevashodno namijenjena tovu, može se reći da ima solidnu mlječnost. Mlječnost se kod Angus rase rijetko direktno mjeri, pa ipak procjenjuje se da krave u toku laktacije od oko 200–250 dana proizvedu približno 2.000–2.500 kg mlijeka. Mlijeko je nešto masnije što je često rezultat manje forsiranosti na njegovu proizvodnju.

Takođe, krave Angus rase imaju izražen majčinski instikt pa je odgoj teladi prilično jednostavan.

Prirast teladi

Telad se odlikuju odličnom vitalnošću i manjom građom tijela, što svakako ide u prilog i lakšem teljenju kod krava. Pri rođenju telad teže između 25 i 35 kg, uz dnevnu prirast koji može da ide i do 1,35 kg na dan (u idealnim uslovima). Kasnije se prirast stabilizuje na nešto manjih 1,1 kg, a rijetko padne ispod 1,0 kg.

Tjelesna masa teladi pri zalučenju (sa 6 mjeseci) kreće se od 200 do 300 kg, u zavisnosti od genetike, ishrane, pola teleta i uslova držanja. Telad su prilično otporna na vremenske uslove, brzo napreduju i na ispaši, a nisu niti toliko sklona respiratornim oboljenjima.

Prirast junadi

Kada prođe stresni, prelazni period zalučenja, te se stabilizuje konzumiranje kabastih hraniva, Angus telad odnosno junad mogu dostiči i prestići dotadašnje priraste. Tako, dobro odgojena junad čistokrvnog Angusa mogu imati prirast od:

• 1,3-1,4 kg u intenzivnim uslovima uzgoja
• 0,9-1,2 kg u ekstenzivnim do poluintenzivnim uslovima

Gleda se da završna masa Angus junadi bude u rasponu od 500-650 kg, jer se tov preko navedene tjelesne mase smatra manje rentabilnim.

Ukratko:

• Angus po prirastima odličan (ipak manje nego kod velikih rasa)
• Izuzetan kvalitet mesa
• Vrlo dobra otpornost teladi i junadi
  
  

Ishrana Angusa

Ishrana Angus rase treba da se zasniva na maksimalnom iskorišćavanju voluminoznih hraniva. To je rasa koja vrlo efikasno koristi grublju kabastu hranu, sa mogućnošću dotovljavanja koncentratima radi boljih prirasta. Upravo ta fleksibilnost čini rasu pogodnom i za ekstenzivne i za intenzivne uslove uzgoja. Ipak, čini se da je kombinacija pristupa dobitna kombinacija za tov ove rase goveda.

Aberdin Angus se odlikuje:

• odličnom konverzijom hrane
• sposobnošću iskorišćavanja pašnjaka
• manjim zahtjevima u odnosu na neke druge rase (naročito Šarole, Limuzin, Belgijsko plavo goveče)

Ishranu svakako treba prilagoditi kategoriji, pa idemo redom:

1. Ishrana teladi

Telad se podižu na mlijeku, a ono čini glavni obrok teleta gotovo 2 ili 3 mjeseca. U sistemu krava tele ne treba forsirati kabasta i koncentrovana hraniva, dok se u intenzivnom tovu njihovo uvođenje preporučuje već poslije druge nedjelje života.

Napomena: dobri poznavaoci uzgoja Angusa planiraju teljenja u periodu izobilja ispaše (april/maj kod nas). To omogućava lakši odgoj teladi, ali još i važnije - brži prelazak na kabasta hraniva.

Nakon zalučenja ide se na kvalitetno kabasto hranivo (najčešće sijeno) i koncentrat koji mora biti bogat i proteinima.

2. Ishrana junadi

Po zalučenju teladi (sa 6. mjeseci ili ranije) ulazi se u novu fazu njihovog uzgoja. Telad, odnosno sada već junad tretiraju se na malo drugačiji način. Primarno se obezbjeđuje kvalitetno sijeno ili ispaša, uz dopunu koncentrovanim hranivima.

U zavisnosti od sistema uzgoja i cilja tova, u kasnijem periodu može doći do promjene strukture koncentrata, pri čemu se proteinski izvori poput sojine ili suncokretove sačme kombinuju ili djelimično zamjenjuju drugim izvorima proteina.

Kvalitetna paša predstavlja dobru i ekonomičnu alternativu, jer smanjuje troškove ishrane uz očuvanje dobrog prirasta.

3. Ishrana krava

Kod odraslih priplodnih grla ishrana je često manje zahtjevna. Krave Angus rase pokazuju odlične rezultate na kabastim hranivima "niže energetske vrijednosti". Stoga se često za ovu kategoriju preporučuje samo pašnjak, uz dopunu u najkritičnijem periodu.

• Period pred teljenje (poslednja trećina) - obrok se po potrebi može dopuniti kalcijumom i nekim koncentrovanim hranivom (najčešće mekinjama)
• Laktacija - treba dopuniti obrok nekim energetskim i opciono proteinskim hranivom, ukoliko je pašnjak lošijeg kvaliteta
• Zasušenje - najmanje potrebe krava su u ovom periodu (prve 2/3). Često je dovoljan pašnjak (boljeg kvaliteta)

Zdravlje

Aberdin Angus je rasa nastala na sjeveru Škotske. Izuzetno je prilagođena hladnim, donekle i vlažnim predjelima. To često daje za pravo da kažemo da je jedna od najotpornijih rasa krava, generalno. Pigmentacija kože i dlake i sluznica nešto je što joj takođe daje prednost za izdržljivost u ekstenzivnim uslovima.

Uz to, Aberdin Angus je rasa manjeg okvira tijela, izuzetno spretna, nije sklona povredama, a odlukuju je jake noge - što je dobro za ispašu.

Opšta otpornost rase

Jedna od važnih karakteristika Aberdin Angusa jeste njegova relativno dobra zdravstvena stabilnost. U praksi to znači:

• manja učestalost metaboličkih poremećaja u odnosu na visoko produktivne rase
• dobra otpornost na klimatske stresove
• manja potreba za intenzivnim veterinarskim intervencijama u ekstenzivnim sistemima

Ipak, važno je naglasiti da otpornost ne znači imunitet, te da pravilan uzgoj, higijenu i ishranu ne može zamijeniti dobra genetika.

Najčešći zdravstveni problemi kod Angusa

Iako važi za otpornu rasu, i kod Angusa srećemo neke standardne bolesti, prevashodno metaboličke, ali i neke nasledne. Metaboličke bolesti najčešće "pogađaju" životinje u intenzivnom sistemu.

• acidoza buraga
• nadun i drugi problemi sa varenjem
• AM (Arthrogryposis Multiplex)*
• NH (Neuropathic Hydrocephalus)*

*genetska oboljenja kod Angus rase koja se danas uspješno eliminišu DNK testiranjem jedinki

Ukrštanje

Aberdin Angus se često ukršta sa tovnim rasama većeg okvira tijela, a kako bi se dobio balans između prirasta i kvaliteta mesa. Najčešći primjeri su:

1. Angus × Šarole

rezultat:

• veći prirast
• bolji randman
• zadržan kvalitet mesa

kompromis:

- nešto teža teljenja nego kod čistog Angusa

2. Angus × Limuzin

rezultat:

• dobra mesnatost
• nizak sadržaj masti
• odličan randman

3. Angus × Hereford

rezultat:

• izuzetna otpornost
• dobra prilagodljivost pašnjacima
• stabilna proizvodnja

poznato kao "crno-bijeli balans" u ekstenzivnim sistemima

Zaključak

Aberdin Angus nije rasa koja dominira u svemu, ali je jedna od rijetkih koja nudi balans između proizvodnje, otpornosti i ekonomike. Ne daje najveće priraste poput nekih velikih tovnih rasa, ali daje ono što tržište sve više traži: kvalitetno, mramorirano meso i stabilnu proizvodnju bez velikih rizika.

Upravo zbog toga Angus ima posebno mjesto:

• na manjim i srednjim farmama
• u ekstenzivnim i pašnjačkim sistemima
• kod proizvođača koji žele sigurnost, a ne ekstrem