ANC - strateška mjera koja donosi EU novac?

Šta je ANC?

ANC potiče od engleske skraćenice - Areas with Natural Constraints što u doslovnom prevodu znači - područja sa prirodnim ograničenjima. U Agrobužetu za 2026. godinu ANC je prva, pilot mjera koja će se baviti upravo takvim područjima - područjima sa prirodnim ograničenjima. To znači da će se kroz ovu mjeru isplaćivati sredstva za sve one farmere koji se susreću sa teškim uslovima u praksi.

ANC mjera spada u kategoriju direktnih plaćanja (kompenzaciono plaćanje) i to za planinska područja, a novac vezan za ovu mjeru isplaćuje Agencija za plaćanje u koordinaciji sa Ministarstvom poljoprivrede. U Agrobužetu mjera se vodi pod brojem 12.5 Direktna plaćanja za područja sa prirodnim ograničenjima - planinska područja.

Cilj mjere

Cilj mjere 12.5 jeste da farmerima nadoknadi dio troškova koji nastaju usled otežanih uslova rada u ruralnim područjima. Takođe, na ovaj način se želi podstaći stanovništvo odnosno farmeri da ostanu u udaljenijim, ruralnim predjelima. Na taj način ciljevi mjere nisu samo direktno proizvodno vezani, već i sledeće:

• sprečavanje zarastanja livada i pašnjaka
• sprečavanje pojave požara
• veći ekonomski diverzitet
• jačanje lokalne privrede
  
  
  

Ko može da konkuriše?

Da bi ostvarili pravo na novac iz mjere 12.5 farmeri moraju da ispune sledeće uslove:

1. Vrsta zemljišta: Podrška se daje isključivo za površine pod oranicama i/ili trajnim zasadima.

2. Nadmorska visina: Parcele se moraju nalaziti na visini iznad 600 metara.

3. Povezanost sa osnovnim plaćanjima: Korisnik mora prethodno ispuniti uslove i ostvariti pravo na Osnovna plaćanja u biljnoj proizvodnji za te iste površine
.
   
   

Iznos podrške

Ukupno izdvajanje za mjeru 12.5 Direktna plaćanja za područja sa prirodnim ograničenjima - planinska područja (ANC) iznosi 500.000,00 €, dok je predviđeni iznos plaćanja do 100 € po hektaru površine.

Strateški značaj mjere

Ova mjera prvi put uvedena je ove godine, i to kao pilot mjera. To znači da država testira ovaj sistem kako bi se naši poljoprivrednici i institucije pripremili za standardnu ANC podršku koju finansira Evropska unija (preko EAFRD fonda) nakon što Crna Gora postane njena članica. Mjera naročito ima strateški uticaj, jer veliki dio države zauzimaju upravo površine za koje se i dobijaju sredstva.

Sem toga, mjera je strateška jer ima krajnji cilj da zadrži ljude u udaljenim ruralnim podrućjima (jačanje lokalne ekonomije, već pomenuto sprečavanje požara), podsticanje održive proizvodnje (ekološki održiviji ambijent), očuvanje poljoprivrednog zemljišta ali i pejzaža, očuvanje biodiverziteta i ekosistema, ravnomjeran regionalni razvoj.

Dakle, mjera sama po sebi nosi izuzetno "jak" potencijal, jer ne samo da obezbjeđuje direktnu finansijsku podršku poljoprivrednicima u područjima sa prirodnim ograničenjima, već i dugoročno doprinosi stabilizaciji njihovih prihoda, smanjenju depopulacije ruralnih krajeva i očuvanju tradicionalnih oblika proizvodnje.

Poređenje sa ostalim mjerama iz IAKS sistema:


1. Direktna plaćanja u stočarskoj proizvodnji (12.1): 5.000.000,00 €. Ovo je, uz biljnu proizvodnju, finansijski najznačajnija mjera IACS sistema.
2. 
Osnovna plaćanja u biljnoj proizvodnji (12.2): 5.000.000,00 €. Sredstva su namijenjena za podršku po hektaru obradive površine.

3. Podrška organskoj proizvodnji (12.6): 611.851,17 €. Ova mjera je po budžetu odmah ispred ANC podrške i agroekološke mjere.

4. Agroekološka mjera za livade i pašnjake (12.7): 600.000,00 €. Ova nova mjera ima nešto veći budžet od ANC podrške.

5. ANC - planinska područja (12.5): 500.000,00 €. Kao pilot projekat, ova mjera zauzima značajno mjesto u budžetu, iako je iznos manji od tradicionalnih direktnih plaćanja.

6. Direktna plaćanja za mlade poljoprivrednike (12.3): 100.000,00 €. 
7. Proizvodno vezana plaćanja u biljnoj proizvodnji (12.4): 100.000,00 €


Mjera 12.5 (ANC) predstavlja oko 4,2% ukupnog IACS budžeta za 2026. godinu. Njen značaj je prvenstveno strateški, jer služi kao pilot projekat za buduću ANC podršku iz EU fondova (EAFRD) nakon pristupanja Crne Gore Evropskoj uniji.

Koliko novca EU daje za ANC mjeru?

ANC mjera dio je European Agricultural Fund for Rural Development (EAFRD Fonda) koji je dio Zajedničke poljoprivredne politike (CAP), odnosno predstavlja njegov tzv. drugi stub - ruralni razvoj.

EU kofinansira značajan dio sredstava (u zavisnosti od pravila i regiona), dok ostatak obezbjeđuje država. To znači da bi Crna Gora mogla potencijalno da "povuče" nekoliko desetina miliona eura godišnje za ovu mjeru. Za sedam godina za koliko se radi CAP to bi bilo potencijalnih i nekoliko stotina miliona eura. Naravno, ovo je samo okvirno i pod određenim pretpostavkama. *

*Konačan iznos zavisiće od pregovora i nacionalne alokacije unutar CAP-a. Računica je ugrubo procijenjena i ne prikazuje stvaran iznos koji bi država mogla dobiti, već je iznos baziran na pretpostavci u odnosu na najbližu EU članicu - Hrvatsku.

Ipak, važno je napomenuti da se novac iz ANC mjere plaća po hektaru, a da zavisi od:

• klasifikacije zemljišta
• broja prijavljenih površina
• sistema kontrole
  
  
  

Ako ne postoje uređeni registri, digitalne parcele i kontrola - farmer neće moći da dobije novac preko ANC mjere. Zbog toga je važnost pripremnih radnji izuzetna. Često se kaže da je pripremni dio i više od pola posla - u ovom slučaju gotovo sigurno. Ako se ne naučimo na ANC sada možemo izgubiti veliki dio sredstava koji nas sleduje kada uđemo u EU.